Nadir Azad Fars - Tarix

Nadir Azad Fars - Tarix

Farsı 1502-ci ildən bəri idarə edən Səfəvilər sülaləsi III Abbas 4 yaşlı şahın ölümü ilə sona çatdı. Sünni müsəlman Nadir Afşarilər sülaləsinin əsasını qoyur.

Nadir Azad Fars - Tarix

Fars İmperatorluğunun xəritəsi (e.ə. 550-486)

Əhəmənilər Fars İmperiyasının xəritəsi (Çap üçün PDF) (Sərbəst şəkildə paylanır)

Bu xəritə, eramızdan əvvəl 550-486-cı illərdə Böyük Kirdən I Dariyə qədər genişləndiyini göstərir. Fars Əhəməni İmperiyası əslində qədim Yaxın Şərqin son böyük imperiyası idi. Sərhədləri qərbdəki Egey dənizindən şərqdəki İnd çayına qədər uzandı, belə böyük bir imperiya Böyük Kir II tərəfindən 10 ildən bir az çox müddətdə yaradıldı.

Böyük Kir (e.ə. 559-530)

Böyük Kir kimi də tanınan II Kir, Fars İmperatorluğunun qurucusu idi. O, Əhəmənilər ailəsindən idi və Qərbdə Egey dənizindən şərqdəki Saqdianaya qədər uzanan geniş Farsların Əhəmənilər İmperatorluğundan idi. Fəth etdiyi keçmiş krallığı, Babil İmperiyasını əhatə etdi.

Kir təxminən eramızdan əvvəl 559 -cu ildə Farsın şimalındakı bir padşahlıq Midiyalıların hakimiyyəti altında taxta çıxdı. Mediya İmperiyası, Qərbdə Türkiyənin ortasından (Anadolu) Şərqdə Əfqanıstan ərazisinə qədər uzandı. Eramızdan əvvəl 550 -ci ildə Kir, Midiyalılara tabe olmaqdan imtina etdi və Medya Kralı dərhal Farsa hücum etdi. Cyrus, Pasargadae'deki döyüşdə qalib gəldi və Medbatanın paytaxtı Ecbatana'yı ələ keçirdi. Cyrus, eramızdan əvvəl 539 -cu ilə qədər bütün Orta Orta və Babil imperiyalarını təslim etdi və nəhayət Orta Asiyada İskit köçəri döyüşçülərinin ucu şapka ilə vuruşaraq öldürüldü.

Cyrus diplomatik bir hökmdar idi və bu onun uğuruna çox kömək etdi. Babillilərdən və Assuriyalılardan fərqli olaraq, Kir məğlub düşmənlərinə mərhəmətli idi, adət və dinlərinə hörmətlə yanaşırdı. Hətta Babildə fəth edilmiş yəhudilərə vətənlərinə qayıtmağa və Yerusəlimdəki Rəbbin Məbədini yenidən qurmağa icazə verdi.

Müqəddəs Kitabda, Ezra kitabında Kral Cyrusun Əhməddəki (Ecbatana) Fars Sarayından yəhudiləri azad etmək və Qüdsdəki Məbədini yenidən qurmaq üçün İsrailə qayıtmalarına icazə verilməsi haqqında bir fərman verildiyi xatırlanır:

Ezra 6: 2-3 eyni] padşah Kir, Yerusəlimdəki Allahın evi ilə bağlı bir fərman verdi: Ev tikilsin, qurban kəsdikləri yer qurulsun və təməlləri möhkəm qoyulsun.

Cyrus epitafının məzarında deyilir: "A kişi, sən kim olursan ol, mən Fars imperiyasını quran və Asiya kralı olan Kirəm. Mənə bu abidəni incitmə. & Quot

Cambyses II (E.ə. 530-522)

Daha sonra 525 -ci ildə adı Cambyses olan Cyrys oğlu, qüdrətli Fars ordusu ilə cənuba doğru gəldi və eramızdan əvvəl 529 -cu ildə Misiri fəth etdi və Memfis də daxil olmaqla bir neçə Misir şəhərini mühasirəyə aldı. Ordusu Aralıq dənizinə qədər gedib çıxdı və Liviya ona təslim oldu. Misir nisbətən asanlıqla fəth edilsə də, fars hakimiyyətini qorumaq o qədər də asan deyildi. Əslində tarixçi Herodot, Farsların Nubiyanı ram etmək cəhdlərində böyük fəlakətlər qeyd edir.

Qeyd: Maraqlıdır ki, arebic dilində yazılmış Elephantine Papyri sənədləri Yebdə (Elephantine) Kambizin həmin yerdə silahlı bir yəhudi koloniyası tapdığını ortaya qoyur.

Cambyses Misirdə baş verən hər hansı bir üsyanı vəhşiliklə yatırdı, ancaq e.ə. 522 -ci ildə vətənində Gaumata şəhərində bir üsyan olduğunu öyrəndi və qayıdarkən qəza keçirdi. Herodotun yazdığına görə, özünü qılıncla kəsdi, qandan zəhərləndi və Suriyada Hamat yaxınlığında öldü. Onun taxt -tacı miras qoyacaq övladları yox idi.

Eramızdan əvvəl 521 -ci ildə I Darius Fars İmperatorluğunu daha da genişləndirdi və İndus Vadisinə qədər olan əraziləri fəth etdi, sonra qərbə doğru Makedoniyaya qədər döndü. Darius, ağır vergilərlə imperiyanı 20 əyalətə (satrapiya) yenidən təşkil etdi. Fars İmperatorluğunun paytaxtı Susadan başlayaraq Egey dənizindəki Sardisə gedən 1600 millik Kral Yolunu da təkmilləşdirdi. Düşmənləri üzərində qazandığı qələbələri xatırladan böyük bir yazı ilə birlikdə Bisitundakı bir uçurum üzərində oyulmuş böyük bir relyefə sahib idi. Yazı fars, elam və akkad dillərində yazılmışdır. Bu kitabənin bir hissəsi Elephantine -də tapıldı. I Darius Persepolis'i paytaxt etdi. Hindistanı fəth edərkən Hinduların satrapiyası etdi. Eramızdan əvvəl 513 -cü ildə ordularını dərhal ona təslim olan Trakya və Makedoniyaya köçürdü. İoniya kralı Milet ona qarşı üsyan etdi və Darius Sardisdəki əyalət mərkəzinin yandırılması səbəbindən onu güclü şəkildə məğlub etdi. Eramızdan əvvəl 490 -cı ildə Farslar Marafon döyüşündə Afinalılar tərəfindən ağır məğlubiyyətə uğradılar.

Fars tarixi Smithin Müqəddəs Kitabında

-Fars tarixi Midiyalıların üsyanı və Böyük Kir, B.C. 558. Cyrus Croesus'u məğlub etdi və Lidiya imperiyasını öz hökmranlığına əlavə etdi. Bu fəth, Asiya sahillərindəki Yunan məskənlərinin təslim edilməsi və Caria və Likiyanın azalması ilə yaxından təqib edildi. B.C. -də 539 və ya 538 -ci illərdə Babil hücuma uğradı və möhkəm bir müdafiə sonra Cyrusun əlinə keçdi. Bu qələbə ilk olaraq farsları yəhudilərlə təmasa gətirdi. Fəthçilər Babildə özləri kimi, bütlərdən iyrənənlər və böyük ölçüdə rəğbət bəsləyə biləcəkləri bir din professoru olan məzlum bir irqi tapdılar. Bu yarış Cyrus öz ölkəsinə bərpa etmək qərarına gəldi: Ezra kitabının birinci fəslində qeyd olunan möhtəşəm fərmanla bunu etdi. Ezr 1: 2-4 İyirmi doqquz illik bir hökmranlıqdan sonra Massagetae və ya Derbislərə qarşı bir səfərdə öldürüldü. Oğlu və varisi Cambyses altında Misirin fəthi, B.C. 525. Bu şahzadə Ezr 4: 6 -nın Ahasuerusu kimi görünür, Cambysesin varisi olan Gomates, Kirin yəhudilərlə bağlı siyasətini ləğv etdi və bir fərmanla məbədin sonrakı binasını qadağan etdi. Ezr 4: 17-22 Yeddi ay padşahlıq etdi və onun yerinə Darius gəldi. İkinci ilində, məbədinin tikintisini davam etdirmək istəyən yəhudilərdən xahiş edən Darius, onlara bu imtiyazı verməklə yanaşı, həm də öz gəlirləri hesabına qrantlar verərək işə kömək etdi. altıncı ilində. Ezr 6: 1-15 Dariusun yerinə Xerxes, ehtimal ki, Esterli Ahasuerus gəldi. Xerxes oğlu Artaxerxes, ölümündən sonra qırx il padşahlıq etdi və Ezra, Ezr 7: 11-28 və Nehemya ilə bu qədər dost münasibətdə olan bu adın kralı olduğu şübhəsizdir. Ne 2: 1-9 və s. Yəhudilərlə hər hansı bir xüsusi əlaqəsi olan Fars padşahlarının sonuncusu və Müqəddəs Yazılarda adı çəkilən sonuncu şəxsdir. Onun varisləri Xerxes II., Sogdianus Darius Nothus, Artaxerxes Mnemon, Artaxerxes Ochus və Darius Codomannus idi, ehtimal ki, Nehemya Ne 12:22 -nin "Farsça Darisi" dir. 424 -cü ildən e.ə. 330. Böyük İskəndərin hücumu altında imperiyanın süqutu B.C. 330.
Daha çox

Müqəddəs Kitab & quot; Persiya & quot; ilə əlaqədar çox şeydən bəhs edir

Ezra 4: 7 - Artaxşastanın dövründə Bishlam, Mithredath, Tabeel və digər yoldaşları padşah Artaxerxesə yazdı. Fars və məktubun yazılması Suriya dilində yazıldı və Suriya dilində şərh edildi.

Ezra 4: 3 - Amma Zerubbabel, Yeşua və qalan İsrail atalarının başçıları onlara dedilər: Allahımıza bir ev tikmək üçün bizimlə heç bir işiniz yoxdur, ancaq özümüz birlikdə İsrailin Allahı Rəbbə inşa edəcəyik. padşah Kir padşah kimi Fars bizə əmr etdi.

Ezra 9: 9 - Çünki biz qul olmuşuq, lakin Allahımız bizi əsarətimizdə tərk etməyib, bizə padşahların gözündə mərhəmət göstərib. Farsbizə canlandırmaq, Allahımızın evini qurmaq, xarabalıqlarını təmir etmək və bizə Yəhuda və Yerusəlimdə bir divar vermək.

Ezra 6:14 - Yəhudilərin ağsaqqalları tikdilər və peyğəmbər Haqqay və İddo oğlu Zəkəriyyənin peyğəmbərliyi sayəsində uğur qazandılar. İsrail Allahının əmrinə, Kir, Darusun və padşah Artaxşastanın əmrinə görə tikib bitirdilər. Fars.

2 Salnamələr 36:23 - Kral Kral belə deyir Fars, Bütün yer üzünün padşahlıqları mənə göylərin Allahı Rəbb verdi və mənə Yəhudada olan Yerusəlimdə bir ev tikməyi tapşırdı. Aranızda bütün xalqından kim var? Allahı Rəbb onunla olsun və yuxarı qalxsın.

Daniel 10: 1 - padşah Kirin üçüncü ilində Fars Adı Belteshazzar adlanan və həqiqət olan Danielə bir şey nazil oldu və təyin olunan vaxt çox uzandı.

Ezra 1: 2 - Kral padşahı Kir belə deyir Fars, Göylərin Allahı Rəbb mənə dünyanın bütün səltənətlərini verdi və mənə Yəhudada olan Yerusəlimdə bir ev tikməyi tapşırdı.

Ester 1: 3 - Hökmranlığının üçüncü ilində, bütün şahzadələrinə və xidmətçilərinə bir ziyafət verdi Fars və Media, əyalətlərin əyanları və şahzadələri, ondan qabaq:

Ezra 3: 7 - Livandan Yoppa dənizinə sidr ağacları gətirmək üçün daş işçilərə, dülgərlərə, ət, içki və yağ, Zidonlulara və Tirlilərə pul verdilər. padşahı Kirdən idilər Fars.

Ezra 4:24 - Sonra Yerusəlimdəki Allah evinin işi dayandı. Beləliklə, padşah Darinin hökmranlığının ikinci ilinə qədər dayandı Fars.

Daniel 10:20 - Sonra dedi: "Sənə niyə gəldiyimi bilirsən?" və indi şahzadə ilə döyüşə qayıdacağam Farsvə mən çıxanda Grecia şahzadəsi gələcək.

Ester 10: 2 - Gücünün və qüdrətinin bütün əməlləri və padşahın onu irəli sürdüyü Mordokayın böyüklüyünün bəyan edilməsi Mediya padşahlarının salnamələr kitabında yazılmamışdır. Fars?

Daniel 11: 2 - İndi sənə həqiqəti göstərəcəyəm. Budur, yenə üç padşah qalxacaq Fars Dördüncüsü isə hamısından çox varlı olacaq və zənginliyi ilə hamısını Yunanıstan aləminə qarşı qaldıracaq.

Ester 1:14 - Onun yanında yeddi şahzadə Karşena, Shethar, Admata, Tarşiş, Meres, Marsena və Memucan idi. Fars padşahın üzünü görən və [padşahlıqda ilk oturan Media]

Ester 1:18 - Xanımlar da [eyni şəkildə] Fars Mediya bu gün kraliçanın əməlini eşidən bütün şahzadələrə deyir. Beləliklə, çox hörmətsizlik və qəzəb yaranacaq.

Ezra 1: 8 - Hətta bunları padşahı Kir də etdi Fars xəzinədar Mithredathın əli ilə gətirin və onları Yəhuda hökmdarı Sheshbazzar'a saydı.

2 Salnamələr 36:20 - Qılıncdan qaçanları Babilə apardılar, burada padşahlıq dövrünə qədər ona və oğullarına qul oldular. Fars:

Ezra 7: 1 - İndi bunlardan sonra, kral Artaxerxesin dövründə Fars, Xilqiya oğlu Azarya oğlu Seraya oğlu Ezra,

Yezekel 27:10 - Onlar Fars Lud və Futdan olan döyüşçüləriniz sənin ordusunda idi: sənin içərisindəki qalxan və dəbilqəni asdılar.

Daniel 8:20 - Gördüyün [iki] buynuzu olan qoç, Midiya padşahlarıdır Fars.

Yezekel 38: 5 - Fars, Efiopiya və Liviya qalxan və dəbilqə ilə birlikdə:

Ezra 1: 1 - İndi padşah Kirin birinci ilində FarsRəbbin Yeremyanın ağzından söylədiyi sözün yerinə yetirilməsi üçün Rəbb padşahı Kirin ruhunu alovlandırdı. Farsbütün padşahlığı boyunca bir bəyanat verdiyini və bunu yazılı şəkildə söyləyərək dedi:

2 Salnamələr 36:22 - İndi padşah Kirin birinci ilində FarsRəbbin Yeremyanın ağzından söylənən sözün yerinə yetirilməsi üçün Rəbb padşahı Kirin ruhunu alovlandırdı. Farsbütün padşahlığı boyunca bir bəyanat verdiyini və yazılı şəkildə belə söylədiyini söylədi:

Ezra 4: 5 - Və padşahı Kirin bütün günlərində məqsədlərini pozmaq üçün onlara qarşı məsləhətçilər tutdu Fars, hətta padşah Dariusun hakimiyyətinə qədər Fars.

Daniel 10:13 - Ancaq Krallığın şahzadəsi Fars bir iyirmi gün mənə tab gətirdi, amma baş şahzadələrdən biri olan Maykl mənə kömək etməyə gəldi və mən orada padşahların yanında qaldım. Fars.


Qədim Yəhudi Tarixi: Farslar

VI əsrdə Babillilər dünyanı idarə etdilər. Yenə də, təxminən yarım əsr ərzində, mövcud olmağı dayandırdı. Bu kifayət qədər diqqətəlayiqdir, lakin onların varisləri olan Farsların əvvəllər mövcud olmaması daha da heyrətləndiricidir! Eramızdan əvvəl 560 -cı ildə Böyük Kir Orta Şərqdə kiçik bir dövlət olan Farsın kralı oldu və 30 il ərzində Babil imperiyasını öz imperiyası ilə əvəz etdi.

Cyrus da gözlənilmədən yəhudilərə vətənlərinə qayıda biləcəklərini söylədi. Çox güman ki, ilk növbədə başqasının Fələstini yenidən qurmasını və onu Fars İmperatorluğunun gəlir mənbəyinə çevirmək istəyindən qaynaqlandığı halda, yəhudilərə təsiri imanlarını yenidən canlandırmaq və Qüdsdəki Məbədi yenidən qurmağa təşviq etmək idi. İkinci Məbəd 516 -cı ildə birinci Məbədin yerində tamamlandı.

Cyrus, yəhudilərə dini etiqad sərbəstliyinə icazə versə də, monarxiyanı yenidən qurmalarına icazə vermədi. Bunun əvəzinə, Cyrus, Davudun evinin şahzadəsi Zerubbabel'i 42,360 digər sürgünlə birlikdə, əslində teokratiyaya çevrilən şeyi qurmaq üçün Zerubbabel'i Baş Kahin olaraq göndərdi.

Sonrakı 150 il ərzində, Yəhudilər Qüdsü yenidən qurduqdan və ətraf əraziləri inkişaf etdirdikdən sonra Yəhudeya çiçəkləndi. Farslar, yəhudilərin monarxiyanı bərpa etmək cəhdlərinə müqavimət göstərdilər, lakin səlahiyyətləri qismən Sinedrion, Yəhudi Məhkəməsi və Xalq Meclisləri tərəfindən yoxlanılan Baş Kahin altında onlara yüksək dərəcədə muxtariyyət verdilər.

Bu dövrdə Yəhudiliyin Yazılı Qanunu son formasını aldı. Yəhudilik tarixində əsas dəyişikliklərdən biri, bu zaman yəhudilərlə qeyri-yəhudilər arasında evlilik qadağasının qoyulması idi. O vaxtdan bu günə qədər bu qaydaya riayət etmək ümumbəşəri olmasa da, yəhudiliyin əsas prinsiplərindən biridir və bəlkə də yəhudi xalqının yaşamasının ən vacib səbəbidir. assimilyasiya və evlənmə yolu ilə.

Mənbələr: Mitchell G. Bard, Tam İdiotun Yaxın Şərq Münaqişəsinə Bələdçisi. 4 -cü nəşr. NY: Alfa Kitabları, 2008.

Yəhudi Virtual Kitabxanasına getmək üçün mobil tətbiqimizi yükləyin


39. İşləmək üçün çox şey yoxdur

Qədim farslar arxeologiya dəlilləri və ara -sıra yazı parçaları ilə yanaşı, bizə həyatı haqqında çox az məlumat buraxmışdılar. Tarixini və həyat tərzini yenidən qurmaq üçün, demək olar ki, tamamilə düşmənlərinin, xüsusən də yunanların hesablarına güvənirik.

Wikimedia Commons

İl-Xan sülaləsi dövründə (1258–1336)

Bağdadın fəthi və 1258 -ci ildə Abbasilər xilafətinin devrilməsi ilə nəticələnən Hülaku xanın Fars istilası, Fars diasporasındakı yəhudilərin vəziyyətində də köklü bir dəyişiklik yaratdı. Hulagu və yeni qurulan İl-Khan sülaləsinin bəzi varisləri altında, anlayışı zimma ("qorunan insanlar") və "iman gətirənlər" və "inanmayanlar" arasındakı bölünmə ləğv edildi və bütün müxtəlif dinlər bərabər əsasda qoyuldu. Beləliklə, Fars yəhudilərinə dövlət işlərində fəal iştirak etmək üçün unikal bir fürsət verildi və Argun Xan dövründə (1284–91) *Saud əl-Davla Səfi ibn Hibatallah adlı bir yəhudi gözlənilməz bir gücə və təsirə möhtəşəm yüksəliş. Sonrakı İl-Xan hökmdarları dövründə, başqa bir Fars yəhudisi Faul Allah ibn Əbu əl-Xeyribn Əli əl-Həmədhani də bənzər bir meteorik yüksəliş və eniş yaşadı. Bu iki yəhudinin iqtisadi və siyasi sahədə güc əldə etməsinə imkan verən mədəni iqlim də *Yəhudi-Fars ədəbiyyatının yaranmasına və artmasına səbəb oldu.


Tarix

Əhəmənilər İmperiyası (eramızdan əvvəl 648 və eramızdan əvvəl 330)

Farslara aid ən erkən qeydlər c. Eramızdan əvvəl 844 Parsu (Parsuash, Parsumash) və Urmiya Gölü bölgəsində başqa bir qrupla birlikdə Maday (Midiya). Növbəti iki əsr ərzində Farslar və Midiyalılar bəzən Assuriyalılara bağlı idilər. Parsuash bölgəsi eramızdan əvvəl 719 -cu illərdə Assuriya Sargon tərəfindən ilhaq edildi. Sonda Midiyalılar müstəqil bir Midiya İmperatorluğunu idarə etməyə başladılar və Farslar onlara tabe oldular.

Əhəmənilər, Farsda Əhəmənlər tərəfindən qurulan mərkəzləşdirilmiş bir dövlət yaradan ilk şəxs idi.Xaxamanişeramızdan əvvəl 700 -cü illərdə farsların başçısı.

Təxminən eramızdan əvvəl 653 -cü ildə Midiyalılar İskitlərin hakimiyyəti altına girdi və Əhəməni oğlu Teispes, bu dövrdə köçəri farsların İranın cənubunda məskunlaşmasına səbəb oldu və sonda əhəmiyyətli bölgədə ilk mütəşəkkil Fars dövlətini qurdu. Elam krallığı olan Anshan, Assuriya hökmdarı Aşurbanipal tərəfindən (e.ə. 640) həmişəlik məhv edildi. Anshan krallığı və onun varisləri, yeni sülalələr Hind-İran dili olan Fars dilində danışsalar da, bir müddət sonra Elam dilini rəsmi dil olaraq istifadə etməyə davam etdilər.

Teispes və#39 nəsilləri iki xəttə bölündülər, biri Anşanda hökmranlıq edir, digəri Farsın qalan hissəsini idarə edirdi. Böyük II Kir eramızdan əvvəl 559 -cu illərdə ayrı -ayrı krallıqları birləşdirdi. Bu zaman farslar hələ də Astyaglar tərəfindən idarə olunan Orta İmperatorluğa bağlı idilər. Kir, farsları bir araya gətirdi və eramızdan əvvəl 550 -ci ildə Astyag qüvvələrini məğlub etdi, o zaman öz zadəganları tərəfindən əsir götürüldü və indi vahid bir Fars krallığının şahı olan zəfərli Kirə təhvil verildi. Fars Midiyanın qalan hissəsinə və böyük imperiyasına nəzarəti öz üzərinə götürdükcə, Kir birləşmiş Midiyalıları və Farsları daha da fəth etməyə sövq etdi. Kiçik Asiyada Lidiyanı götürdü və qollarını şərqə doğru Orta Asiyaya apardı. Nəhayət eramızdan əvvəl 539 -cu ildə Kir, zəfərlə qədim Babil şəhərinə yürüş etdi. Bu qələbədən sonra Cyrus Silindrini buraxaraq xeyirxah fəthçinin standartını təyin etdi. Bu bəyannamədə padşah Babilə nə terror edəcəyinə, nə də onun qurumlarını və mədəniyyətini məhv etməyəcəyinə söz verdi. Cyrus, Massagetae və ya Sakalara qarşı döyüş zamanı öldürüldü.

Cyrus ' oğlu II Cambyses, Misiri Əhəmənilər İmperatorluğuna birləşdirdi. İmperiya daha sonra Darius I dövründə ən yüksək həddə çatdı. O, fəth edən orduları Hind çayı vadisinə və Avropadakı Trakyaya rəhbərlik etdi. Onun Yunanıstana hücumu Marafon Döyüşündə dayandırıldı. Oğlu I Xerxes də yunanları ram etməyə çalışdı, lakin ordusu e.ə. 479 -cu ildə Plataea döyüşündə məğlub oldu.

Əhəmənilər İmperiyası dünyanın hələ görmədiyi ən böyük və ən güclü imperiya idi. Daha da əhəmiyyətlisi, yaxşı idarə olundu və təşkil edildi. Darius, səltənətini satrapların və ya qubernatorların nəzarət etdiyi iyirmi satrapa (əyalətə) böldü, bir çoxlarının Şahla şəxsi əlaqələri vardı. Hər bir vilayətə vergi vermək üçün sistematik bir xərac qurdu. Asurların inkişaf etmiş poçt sistemini aldı və genişləndirdi. Kralın gözləri və qulaqları olaraq bilinən kralın gizli agentlərinin istifadəsi də Asurlardan alındı.

Darius, qədim ticarət yollarını təkmilləşdirərək məşhur Kral Yolunu qurdu və bununla da imperiyanın uzaq nöqtələrini birləşdirdi. İdarə mərkəzini Farsın özündən Babil yaxınlığındakı Susa şəhərinə və aləmin mərkəzinə yaxınlaşdırdı. Farslar, Böyük Kir tərəfindən qoyulan nümunəyə uyğun olaraq, yerli mədəniyyətlərin yaşamasına icazə verdilər. Bu, nəinki imperiya subyektləri üçün yaxşı idi, həm də nəticədə Əhəmənilərə fayda verdi, çünki fəth edilmiş xalqlar üsyana ehtiyac duymadılar.

Məhz Əhəmənilər dövründə Zərdüştilik cənub-qərbi İrana çatdı və burada hökmdarlar tərəfindən qəbul edildi və onlar vasitəsilə fars mədəniyyətinin müəyyənedici elementinə çevrildi. Din, ənənəvi (Hind) İran panteonunun anlayışlarının və ilahiliklərinin rəsmiləşdirilməsi ilə yanaşı, həm də Zərdüştün dini fəlsəfəyə ən böyük töhfəsi olan iradə azadlığı da daxil olmaqla bir neçə yeni fikir təqdim etdi. Əhəməni krallarının himayəsi altında və eramızdan əvvəl V əsrdə de-fakto dövlətin dini olan Zərdüştlük, imperiyanın hər tərəfinə çatacaqdı. Öz növbəsində, zərdüştilik ilk siretik təsirlərə, xüsusən də dinin ilahiyyatlarının astral və planetar cəhətlərə malik olacağı və məbəd kultunun mənşəyinin gəldiyi qərbdən Semit torpaqlarına qədər məruz qalacaq. Həm də Əhəmənilər dövründə, müqəddəs Magi, bu gün adətən Zərdüşt kimi tanınan bir çox təcrübəni təqdim edərək, eyni zamanda bu gün orijinal təlimlərinin ləğvi hesab edilən doktrinalı dəyişiklikləri tətbiq edərək, dinə öz təsirini göstərəcəkdi. peyğəmbər.

Əhəməni İmperiyası Asiyanın cənub -qərbindəki hər bir böyük sivilizasiyadan olan insanları və krallıqları birləşdirdi. Tarixdə ilk dəfə çox fərqli mədəniyyətlərdən olan insanlar bir hökmdar altında bir -biri ilə təmasda oldular.

Helenistik Fars (e.ə. 330 və eramızdan əvvəl 150)

Əhəmənilər sülaləsinin sonrakı illəri tənəzzül və tənəzzüllə əlamətdar oldu. Dövrün ən böyük imperiyası, gənc Makedoniya kralı Makedoniyalı İskəndərin hücumuna uğradığı zaman cəmi səkkiz il ərzində çökdü.

Əhəmənilər İmperatorluğunun zəifliyi eramızdan əvvəl 401 -ci ildə, Sardis Satrapı, imperiya taxtına iddiasını təmin etmək üçün on min yunan muzdlu işə götürdükdə yunanlara məruz qaldı (bax Xenophon, Anabasis). Bu həm siyasi qeyri -sabitliyi, həm də mərhum Əhəmənilər dövlətinin hərbi zəifliyini ortaya qoydu.

Yunanıstanın əksəriyyətinin lideri II Makedon Filippi və oğlu İskəndər bu zəiflikdən istifadə etməyə qərar verdilər. Philip'in ölümündən sonra İskəndər Persiyaya baxdı. 334 -cü ildə İskəndər ordusu Kiçik Asiyaya endi. Orduları, Lusiya, Finikiya və Misiri tez bir zamanda süpürərək, III Dariusun bütün qoşunlarını İssusda məğlub etdi və paytaxtı Susada ələ keçirdi. Axamanilərin son müqaviməti Persepolisdəki kral sarayının yanındakı & quot; Pers qapıları & quot; Əhəmənilər İmperiyası indi İskəndərin əlində idi.

Fəth yolu boyunca İskəndər, hamısına & quotAlexandria & quot; adı verilən bir çox koloniya şəhəri qurdu. Sonrakı bir neçə əsr ərzində bu şəhərlər Yunanıstanın və ya Yunanıstan mədəniyyətinin Farsda geniş yayılmasına xidmət etdi.

İskəndərin imperiyası ölümündən qısa müddət sonra dağıldı və İskəndərin generalı Selevkus I Nikator Fars, Mesopotamiya, daha sonra Suriya və Kiçik Asiyanı nəzarətə götürməyə çalışdı. Onun hakim ailəsi Selevkilər sülaləsi kimi tanınır. Ancaq Yunanıstan və Makedoniyanı fəth etməzdən əvvəl eramızdan əvvəl 281 -ci ildə Ptolemey Keraunos tərəfindən öldürüldü.

Yunan kolonizasiyası eramızdan əvvəl 250 -ci ilə qədər davam etdi. Yunan dili, fəlsəfəsi və sənəti kolonistlərlə birlikdə gəldi. İskəndərin keçmiş imperiyası boyunca yunan diplomatiya və ədəbiyyatın ortaq dili oldu. Çinlə ticarət Əhəmənilər dövründə İpək Yolu adlanan yerdə başlamışdı, lakin Yunanıstan dövründə ciddi şəkildə başladı. Quru ticarəti bəzi maraqlı mədəniyyət mübadilələrinə səbəb oldu. Buddizm Hindistandan, Zərdüştlük isə Yəhudiliyə təsir etmək üçün qərbə səyahət etdi. Klassik Yunan üslubunda olan Buddanın inanılmaz heykəlləri Fars və Əfqanıstanda bu dövrdə meydana gələn mədəniyyətlərin qarışığını əks etdirən tapıldı (Baxın Yunan-Buddizmə), baxmayaraq ki, yunan-buddist sənətinin Yunan sənətçilərinin Əhəmənilər dövrünə aid olması mümkündür. farslar üçün çalışdı.

Selevklər krallığı çox tez tənəzzül etməyə başladı. Hətta Seleucus və#39 həyatı boyunca paytaxt, Mesopotamiyadakı Dəclə üzərindəki Seleucia'dan Orontes'teki daha Aralıq dənizi Antakyasına köçürüldü. Şərqi Baqtriya və Parfiya əyalətləri eramızdan əvvəl 238 -ci ildə Selefilər Krallığından ayrıldı. Kral III Antiochusun hərbi rəhbərliyi Parfiyanı Farsın özünü ələ keçirməsindən qorudu, ancaq uğurları inkişaf etməkdə olan Roma Respublikasını qorxutdu. Roma legionları krallığa hücum etməyə başladılar. Eyni zamanda, Selevkilər Yəhudeyadakı makkabilərin üsyanı və şərqdə Kuşan İmperatorluğunun genişlənməsi ilə mübarizə aparmaq məcburiyyətində qaldılar. İmperiya dağıldı və Parfiya və Roma tərəfindən fəth edildi.

Partiya Konfederasiyası (e.ə. 150 və ndashAD 226)

Onun hökmdarları olan Arsacilər sülaləsi, İskəndər dövründə orada məskunlaşmış bir İran tayfasına mənsub idi. Eramızdan əvvəl 238 -ci ildə Selevkilərdən müstəqil olduqlarını elan etdilər, lakin İranı birləşdirmək cəhdləri I Mitridatlardan təxminən eramızdan əvvəl 170 -ci ildə Parfiya taxtına gələnə qədər qarşısı alındı.

Parfiya Konfederasiyası, Fərat çayının yuxarı hissəsində Roma ilə sərhəddi paylaşdı. İki hakimiyyət, xüsusən Ermənistana nəzarət üzərində əsas rəqib oldu. Atlı oxçular tərəfindən dəstəklənən ağır zirehli Part süvariləri (katafraktlar), Parfiya generalı Surenanın Romalı Marcus Licinius Crassus'u məğlub etdiyi Carrhae Döyüşündə olduğu kimi, Roma legionları üçün də uyğun olduğunu sübut etdi. Müharibələr çox tez -tez olurdu, Mesopotamiya döyüş meydanı olaraq xidmət edirdi.

Partiya dövründə, Helenistik adətlər qismən fars mədəniyyətinin dirçəlişinə yol verdi. Lakin imperiyada siyasi birlik yox idi. İdarə, Dahae Konfederasiyasını təşkil edən Yeddi Part klanları arasında paylaşıldı, bu klanların hər biri imperiyanın bir əyalətini idarə etdi. Suren-Pəhlav Klanı, Karen-Pəhlav Klanı və Mihran Klanı ən təsirli olanlardı. Eramızdan əvvəl 1 -ci əsrə qədər Parfiya feodal zadəganları tərəfindən idarə olunan mərkəzsizləşdirildi. Qərbdə Roma və şimal -şərqdə Kuşan İmperiyası ilə gedən müharibələr, ölkədəki qaynaqları boşa çıxardı.

İndi yoxsullaşmış və itirilmiş əraziləri geri qaytarmaq ümidi olmadan Parfiya ruhdan düşmüşdü. Krallar zadəganlara daha çox güzəştə getməli idilər və vassal padşahlar bəzən itaət etməkdən imtina edirdilər. Parfiyanın son hökmdarı Artabanus IV, dağılmış vəziyyəti bir araya gətirməkdə ilkin uğur qazandı. Ancaq Arsacilər sülaləsinin taleyi, eramızın 224 -cü ildə, Fars vassalı padşahı Ardaşir üsyan qaldıranda məhkum edildi. İki il sonra Ctesiphon aldı və bu dəfə Partiyanın sonu demək idi. Bu həm də Sasani krallarının idarə etdiyi üçüncü Fars İmperatorluğunun başlanğıcı demək idi. Sasanilər, ilk Fars İmperatorluğu Əhəmənilərdən olan Persis əyalətindən idi.

Sasani İmperiyası (226 və ndash651)

I Ardaşir, əvvəlki imperiyanın şöhrətini canlandırmaq və İranın cənub -qərbində tətbiq olunan Zərdüştlüyün hellenizə edilmiş formasını qanuniləşdirmək məqsədi ilə Partiya Konfederasiyasına qarşı üsyana rəhbərlik etdi. İki il ərzində yeni bir Fars İmperatorluğunun şahı oldu.

Sasani sülaləsi (eyni zamanda Sasani) (Ardaşir və babalarının şərəfinə adlandırılmışdır) Əhəmənilərdən bəri özlərini Darius və Kirin varisləri olaraq gördüklərindən bəri Pars əyalətində doğulan ilk sülalə idi. Onlar təcavüzkar ekspansionist siyasət yürüdürdülər. Kuşanların Parfiya dövründə ələ keçirdikləri şərq torpaqlarının çoxunu geri qaytardılar. Sasanilər Romaya qarşı müharibəni davam etdirdilər, hətta 260 -cı ildə Roma İmperatoru Valerianı ələ keçirən bir Fars ordusu.

Sasani İmperiyası, Parfiyadan fərqli olaraq, çox mərkəzləşmiş bir dövlət idi. İnsanlar sərt şəkildə bir kasta sisteminə bölündü: Kahinlər, Əsgərlər, Yazıçılar və Adi. Zərdüştlük nəhayət rəsmi dövlət dini halına gətirildi və Fars xaricində uyğun olaraq və əyalətlərə yayıldı. Digər dinlərə qarşı ara -sıra zülümlər oldu. Katolik (Ortodoks) Xristian kilsəsi xüsusilə təqib olunurdu, lakin bu, qismən Roma İmperiyası ilə əlaqələrindən qaynaqlanırdı. Nestorian xristian kilsəsi Sasanilər tərəfindən dözülür və bəzən hətta bəyənilirdi.

Sasani imperiyasının erkən uğurlarına səbəb olan müharibələr və dini nəzarət nəticədə süquta səbəb oldu. Şərq bölgələri V əsrin sonlarında Ağ Hunlar tərəfindən fəth edildi. Radikal dini təriqətin tərəfdarları olan Mazdakitlər eyni vaxtda üsyan qaldırdılar. I Khosrau, imperiyasını bərpa edərək Antakya və Yəmən xristian ölkələrinə yayılmağı bacardı. 605-629 -cu illərdə Sasanilər Levant və Roma Misirini müvəffəqiyyətlə ilhaq edərək Anadoluya itirdilər.

Ancaq Romalılarla sonrakı müharibə imperiyanı tamamilə məhv etdi. Uzun sürən qarşıdurma zamanı Sassinilər orduları Konstantinopola çatdılar, ancaq Bizanslıları orada məğlub edə bilmədilər. Bu arada Bizans İmperatoru Heraklius, Kiçik Asiyadakı Fars ordularını müvəffəqiyyətlə geridə qoydu və əsas İran ordusu, üst Eran Spahbodları ilə birlikdə döyüş meydanlarından uzaqda ikən imperiyaya arxadan hücum etdi. Bu, Sasanilərin Şimali Mesopotamiyada sarsıdıcı məğlubiyyəti ilə nəticələndi. Sasanilər fəth etdikləri bütün torpaqlardan əl çəkərək geri çəkilməli oldular. Bu məğlubiyyət Quranda bütpərəst Sasinilərdən fərqli olaraq təkallahlı olan Romalılardan bəhs edən "möminlər üçün bir qələbə" olaraq qeyd edildi. (Qeyd: Sasani imperiyasının rəsmi dini Zərdüştlük idi. Xristianlıq və ya İslam kimi İbrahim/Semit dini olmadığından, təkallahlı olmasına baxmayaraq həmin dinlərin ardıcılları tərəfindən "Pagan" olaraq təsnif edilirdi).

İslamın gəlişindən və Sasani İmperiyasının süqutundan sonra, farslar təxminən iki əsr ərzində ərəb hökmdarlarının tabeçiliyinə keçdilər ki, yerli Fars sülalələri onları tədricən qovsun. Bu dövrdə bir sıra kiçik və say baxımından aşağı olan ərəb tayfaları daxili İrana köç etdilər.

Bəzi türk tayfaları IX -XII əsrlər arasında Farsda məskunlaşmışlar.

Vaxt keçdikcə bu xalqlar çoxsaylı fars əhalisinə inteqrasiya etdilər və fars mədəniyyətini və dilini qəbul etdilər, farslar isə kənardan minimal təsirlə öz mədəniyyətlərini qorudular.

İslam və Fars (650 və ndash1219)

Ərəb Xilafətinin partlayışlı inkişafı, Sasanilərin Bizans İmperiyası ilə müharibələrdə məğlub olmasının səbəb olduğu xaosa təsadüf etdi. Ölkənin əksər hissəsi 643-650 -ci illər arasında fəth edildi. Farsların İslam Ərəb ordusu tərəfindən fəth edilməsi & quot; orta əsrlər & quot;

Son Sasani imperatoru III Yazdgerd, imperiyasını yeni yaranmış Müsəlman Xilafətinə itirdikdən on il sonra öldü. Türklərin köməyi ilə itirdiklərinin bir qismini geri qaytarmağa çalışdı, ancaq müsəlman orduları tərəfindən asanlıqla məğlub edildi. Sonra Çin Tang sülaləsindən kömək istədi. Lakin Çin yardımı heç bir fayda vermədi və Ərəb müsəlmanları, Yazdgerdin ölümündən bir əsr sonra Talas döyüşündə Çin qüvvələrini məğlub etdilər. Onun İslam Fars sərhədlərində yaşadığına inanılır. Bəzi tarixçilər onun İslami İran daxilində yaşadığını söyləyirlər.

Əməvilər sülaləsinin idarə etdiyi Ərəb imperiyası, o vaxta qədər tarixin ən böyük dövləti idi. İber yarımadasından İnd çayına, Aral dənizindən Ərəbistan yarımadasının cənub ucuna qədər uzanırdı. Əməvilər Fars və Bizans inzibati sistemlərindən çox borc götürdülər və paytaxtlarını imperiyalarının mərkəzində yerləşən Şama köçürdülər. Əməvilər Persə yüz il hökmranlıq edəcəklər.

Ərəblərin fəthi Fars həyatını kəskin şəkildə dəyişdi. Arabic became the new lingua franca, Islam eventually replaced Zoroastrianism, and mosques were built. A new language, religion, and culture were added to the Iranian cultural milieu. During this time and because of the vast reaches of the Arab empire, many Persian (Iranian) scholars had a direct impact on the European Renaissance centuries later (See full list here).

In 750 the Umayyads were ousted from power by the Abbasid dynasty. By that time, Persians had come to play an important role in the bureaucracy of the empire ISBN 1-84212-011-5. The caliph Al-Ma'mun, whose mother was Persian, moved his capital away from Arab lands into Merv in eastern Iran. It was he who later founded the House of Wisdom in Baghdad, based on the Iranian Jondishapour.

But political unrest continued. In 819, Samanids carved out an independent state in eastern Persia to become the first native rulers after the Arabic conquest. They made Samarqand, Bukhara and Herat their capitals and revived the Persian language and culture. It was approximately during this age, when the poet Firdawsi finished the Shahnameh, an epic poem retelling the history of the Iranian kings. This epic was completed by 1008 AD.

In 913, western Persia was conquered by the Buwayhid, a Deylamite tribal confederation from the shores of the Caspian Sea. They made the city of Shiraz their capital. The Buwayhids destroyed Islam's former territorial unity. Rather than a province of a united Muslim empire, Iran became one nation in an increasingly diverse and cultured Islamic world.

Turkic rule (1037&ndash1219)

The Muslim world was shaken again in 1037 with the invasion of the Seljuk Turks from the northeast. The Seljuks created a very large Middle Eastern empire. The Seljuks built the fabulous Friday Mosque in the city of Isfahan. The famous Persian mathematician and poet, Omar Khayyám, wrote his Rübayət during Seljuk times.

In the early 13th century the Seljuks lost control of Persia to another group of Turks from Khwarezmia, near the Aral Sea. The Shahs of the Khwarezmid Empire ruled for only a short while, however, because they had to face the most feared conqueror in history: Genghis Khan.

Under the Mongols and their successors (1219&ndash1500)

In 1218, Genghis Khan sent ambassadors and merchants to the city of Otrar, on the northeastern confines of the Khwarizm shahdom. The governor of Otrar had these envoys executed. Genghis, out for revenge, sacked Otrar in 1219 and continued on to Samarkand and other cities of the northeast.

Genghis' grandson, Hulagu Khan, finished what Genghis had begun when he conquered Khwarzim Empire, Baghdad, and much of the rest of the Middle East from 1255 to 1258. Iran became the Ilkhanate, a division of the vast Mongol Empire.

In 1295, after Ilkhan Mahmud Ghazan converted to Islam, he renounced all allegiance to the Emperor Chengzong of Yuan China who had recently succeeded his grandfather Kublai Khan as Great Khan. The Ilkhans patronized the arts and learning in the fine tradition of Iranian Islam indeed, they helped to repair much of the damage of the Mongol conquests.

In 1335, the death of Abu Sa'id, the last well-recognized Ilkhan, spelled the end of the Ilkhanate. Though Arpa Ke'un was declared Ilkhan his authority was disputed and the Ilkhanate was splintered into a number of small states. This left Iran open to still more conquest at the hands of Timur the Lame or Tamerlane, a Central Asian conqueror seeking to revive the Mongol Empire. He invaded Iran beginning around 1370 and plundered the country until his death in 1405. Timur was an even bloodier conqueror than Genghis had been. In Isfahan, for instance, he slaughtered 70,000 people so that he could build towers with their skulls. He conquered a wide area and made his own city of Samarkand rich, but he made no effort to forge a lasting empire. Iran was essentially left in ruins.

For the next hundred years Persia was not a unified state. It was ruled for a while by descendants of Timur, called the Timurid emirs. Toward the end of the 15th century, Persia was taken over by the Emirate of the White Sheep Turkmen (Ak Koyunlu). But there was little unity and none of the sophistication that had defined Iran during the glory days of Islam.

Safavid dynasty (1500&ndash1722)

The Safavid Dynasty hailed from the town of Ardabil in the region of Azarbaijan. The Safavid Shah Ismail I overthrew the White Sheep Turkish rulers of Persia to found a new native Persian empire. Ismail expanded Persia to include all of present-day Azerbaijan, Iran, and Iraq, plus much of Afghanistan. Ismail's expansion was halted by the Ottoman Empire at the Battle of Chaldiran in 1514, and war with the Ottomans became a fact of life in Safavid Iran.

Safavid Persia was a violent and chaotic state for the next seventy years, but in 1588 Shah Abbas I of Safavid ascended to the throne and instituted a cultural and political renaissance. He moved his capital to Isfahan, which quickly became one of the most important cultural centers in the Islamic world. He made peace with the Ottomans. He reformed the army, drove the Uzbeks out of Iran and into modern-day Uzbekistan, and recaptured the island of Hormuz from the Portuguese.

The Safavids were followers of Shi'a Islam, and under them Persia (Iran) became the largest Shi'a country in the Muslim world, a position Iran still holds today.

Under the Safavids Iran enjoyed its last period as a major imperial power. In 1639, a final border was agreed upon with the Ottoman Empire with the Treaty of Qasr-e Shirin which delineates the border between the Republic of Turkey and Iran and also that of between Iraq and Iran, today.

Persia and Europe (1722&ndash1914)

In 1722, the Safavid state collapsed. That year saw the first European invasion of Persia since the time of Alexander: Peter the Great, Emperor of Imperial Russia, invaded from the northwest as part of a bid to dominate central Asia. To make the situation truly hopeless, Ottoman forces accompanied the Russians, successfully laying siege to Isfahan.

The country was able to weather the invasions neither the Russians nor the Turks gained any territory. However, the Safavids were severely weakened, and that same year (1722), the Afghans launched a bloody battle in response to the Safavids' attempts on trying to forcfully convert them from Sunni to Shi'a sect of Islam. The last Safavid shah was executed, and the dynasty came to an end.

The Persian empire experienced a temporary revival under Nadir Shah in the 1730s and 1740s. Nadir drove out the Russians and confined the Afghans to their present home in Afghanistan. He launched many successful campaigns against Persia's old enemies, the nomadic khanates of Central Asia most of them were destroyed or absorbed into Persia. However, his empire declined after his death. His rule was followed by the weak and short-lived Zand dynasty. Iran was left unprepared for the worldwide expansion of European colonial empires in the late 18th century and throughout the 19th century.

Persia found relative stability in the Qajar dynasty, ruling from 1779 to 1925, but lost hope to compete with the new industrial powers of Europe Persia found itself sandwiched between the growing Russian Empire in Central Asia and the expanding British Empire in India. Each carved out pieces from the Persian empire that became Bahrain, Azerbaijan, Turkmenistan, Uzbekistan, and Afghanistan amongst other previous provinces.

Although Persia was never directly invaded, it gradually became economically dependent on Europe. The Anglo-Russian Convention of 1907 formalised Russian and British spheres of influence over the north and south of the country, respectively, where Britain and Russia each created a " sphere of influence", where the colonial power had the final "say" on economic matters.

At the same time Mohammad Ali Shah Qajar had granted a concession to William Knox D'Arcy, later the Anglo-Persian Oil Company, to explore and work the newly-discovered oil fields at Masjid Soleiman in southwest Persia, which started production in 1914. Winston Churchill, as First Sea Lord to the British Admiralty, oversaw the conversion of the Royal Navy to oil-fired battleships and partially nationalized it prior to the start of war. A small Anglo-Persian force was garrisoned there to protect the field from some hostile tribal factions.

World War I and the interbellum (1914&ndash1935)

Persia was drawn into the periphery of World War I because of its strategic position between Afghanistan and the warring Ottoman, Russian, and British Empires. In 1914 Britain sent a military force to Mesopotamia to deny access to the Persian oilfields from the Ottomans. The German Empire retaliated on behalf of its ally by spreading a rumour that Kaiser Wilhelm II of Germany had converted to Islam, and sent agents through Iran to attack the oil fields and raise a Jihad against British rule in India. Most of those German agents were captured by Persian, British and Russian troops who were sent to patrol the Afghan border, and the rebellion faded away. This was followed by a German attempt, assisted by his mainly Swedish bodyguard, to abduct and control Ahmad Shah Qajar, which was foiled at the last moment.

In 1916 the fighting between Russian and Ottoman forces to the north of the country had spilt down into Persia Russia gained the advantage until most of her armies collapsed in the wake of the Russian Revolution of 1917. This left the Caucasus unprotected, and the Caucasian and Persian civilians starving after years of war and deprivation. In 1918 a small force of 400 British troops under General Dunsterville moved into the Trans-Caucasus from Persia in a bid to encourage local resistance to German and Ottoman armies who were about to invade the Baku oilfields. Although they later withdrew back into Persia, they did succeed in delaying the Turks access to the oil almost until the Armistice. In addition, the expedition&rsquos supplies were used to avert a major famine in the region, and a camp for 30,000 displaced refugees was created near the Mesopotamian frontier.

By World War I, Persia was not the world power it had once been. It had become a tool in the political battles of other empires. In 1919, northern Persia was occupied by the British General William Edmund Ironside to enforce the Turkish Armistice conditions and assist General Dunsterville and Colonel Bicherakhov contain Bolshevik influence (of Mirza Kuchak Khan) in the north. Britain also took tighter control over the increasingly lucrative oil fields.

In 1925, Reza Shah Pahlavi seized power from the Qajars and established the new Pahlavi dynasty, the last Persian monarchy before the establishment of the Islamic Republic. However, Britain and the Soviet Union remained the influential powers in Persia into the early years of the Cold War.

On March 21, 1935, İran was officially accepted as the new name of the country. After Persian scholars' protests to this decision, in 1953 Mohammad Reza Shah announced both names "Iran" and "Persia" could be used.


Iranian troops battling Iraqi Tanks in the Iran-Iraq War

The modern nation of Iran is also known throughout much of history as the ancient nation of Persia. This is the same Persia which overran the Spartans at Thermopylae the same Persia which fell to the conquering Macedonian, Alexander the Great the same Persia which fought the Romans and their successors the Byzantines for centuries for dominance in the Near East. This is also the same Persia which fell rather easily to the expanding Arab Muslim Empire led by the successors to Islam's founder, the Prophet Muhammad. Persia became the center of the Shia branch of Islam. The Shia, who are also known as Shiites, often fight against the larger and more dominant Sunni branch of Islam. Most Turks and most Arabs are Sunni. The Persian, or Iranian people are not Arabs. They speak the Farsi language and are largely Shiite. Iran also has large ethnic minorities, mostly along the nation's borders. These minority groups occasionally rebel in favor of autonomy within Iran, or for outright independence. The larger minorities include the Arabs of Khuzistan, the Kurds along the northwestern borders with Iraq and Turkey, and the Azeris along the Azerbaijan border to the northwest. Baluchis inhabit the border region near Pakistan and Afghanistan.

Several themes emerge as the military history of Iran and Persia is examined. One is religious: The Shiite Iranians/Persians engaged in many wars against their Sunni neighbors, whether they were the Ottoman Turks, the Sunni-ruled Iraqis, the Sunnis of Afghanistan or the Sunni monarchies of the Persian Gulf. Another theme is geographic and economic. Wars and conflicts with an expanding Russia to the north, and an imperial Britain to the south, both looking for ways to dominate the lucrative Gulf region. And, in the 20th and 21st centuries, conflicts with the United States, which based its policies toward Iran on a need to contain Soviet communism, and on a perceived need to ensure continued access to Iranian and Gulf oil. Persia officially changed its name to Iran in the early 20th Century.

This page on the wars of Persia and the wars of Iran covers conflicts from the late 18th Century to the Present day.

Persian Civil War - (1779-1794) -The revolt of the eunuch general Agha Mohammed led to this 15-year civil war. Agha Mohammed eventually won the war and became the Shah of Persia.

Georgian-Persian War - (1795-1796) -After consolidating his power, Agha Mohammed invaded the Caucasian kingdom of Georgia, which had previously been a part of the Persian Empire, but had broken away following the death of Nadir Shah in 1747. Persian forces invaded Georgia and defeated the Georgian King Heraclius.

Afghan-Persian War - (1798) -The new Shah of Persia, Fath Ali, supported a pretender to the Afghan throne against the Afghan King. The pretender, Muhammad Barakzai overthrew his brother, Zaman, with help from an invading Persian army.

Russo-Persian War - (1804-1813) -Following Russia's invasion and annexation of Georgia and Karabakh, Persia gave aid to rebels resisting Russian rule. Russia then attacked Persia, and put the city of Erevan under siege in 1804. The siege was lifted upon the arrival of Persian reinforcements led by Shah Fath Ali and Crown Prince Abbas Mirza. Warfare continued in the Caucasus region and along the Caspian coast until 1813. The most significant battle after the initial invasion and siege was the Battle of Aslanduz (Oct. 21, 1812), in which the Russians defeated an army led by Abbas Mirza. A peace treaty was signed on October 12, 1813 at Gulistan. In this treaty, Persia recognized Russian rule over Georgia and other disputed Transcaucasian areas.

Afghan-Persian War - (1816) -Persia invaded Afghanistan and occupied the western Afghan city of Herat. Local Afghan guerrillas forced the Persians to exit Afghanistan.

Turkish-Persian War - (1821-1823) -The regime of Crown Prince Abbas Mirza launched an attack on Ottoman Turkey due to Turkish aid to Azerbaijani rebels in Persia. The rebels had fled from Persia and were given refuge by the Ottomans. The war opened with a Persian invasion of Turkey in the Lake Van region, and a counter-invasion by the Ottoman Pasha of Baghdad (Iraq belonged to the Ottoman Empire), who invaded western Persia. This invasion force was driven back across the border, but the newly modernized Persian army of 30,000 troops defeated 50,000 Ottoman Turks in the Battle of Erzurum near Lake Van in 1821. A peace treaty in 1823 ended the war with no changes to their mutual border.

Russo-Persian War --(1825-1828)-- This war resulted from the ongoing border disputes arising from the Treaty of Gulistan (1813) between Persia and Russia. Persian forces were initially successful, capturing the Georgian capital of Tbilisi in 1825. Russian forces led by General Ivan Fedorovich Paskievich went on the offensive against the invading Persians and defeated them at the Battle of Ganja (also known as the Battle of Kirovabad) on September 26, 1826. Abbas Mirza led a Persian force of 30,000 which was defeated and routed by a Russian army of 15,000 troops. In 1827, General Paskievich captured Erevan and Tabriz in the the northwest of Persia. The Russians captured the Persian capital of Tehran in the winter of 1827-28, along with the Persian army's total inventory of artillery pieces. The resulting peace Treaty of Turkomanchi recognized Russian rule of Armenia, forbade Persia to station warships on the Caspian Sea, and forced Persia to pay a war indemnity to Russia. A war indemnity was a financial payment from a defeated nation to the winner to pay the cost of the war. This defeat basically ended Persia's role as a major power among the nations of the Gulf and the Caucuses region.

Afghan-Persian War - (1836-1838) -Persia invaded Afghanistan partly in response to Britain's influence in the region, and laid siege to the western Afghan city of Herat. The Herat defenders were aided by a British military advisor named Eldred Potter. Potter offered his services to the Afghans and set about organizing the city's defenses. Persian assaults on the city failed, and the invading army gave up the siege (September 28, 1838), and returned home.

Afghan/Anglo-Persian War - (1855-1857) -Persia again invaded Afghanistan, this time successfully capturing Herat. This upset the British, who claimed influence over Afghanistan. The British Empire declared war on Persia (Nov. 1, 1856), and proceeded to invade Persia both by sea and by land. British forces landed and took the Persian port of Bushire in January, 1857. An Anglo-Indian army invaded Persia, which soon gave up and agreed to evacuate Herat.

Persian Revolution - (1906-1909) -Persia was beset by internal political violence and rebellions against the rule of the tyrannical Shah Mohammed Ali. Actual warfare broke out in 1908 by a rebellion in the city of Tabriz. The Shah's forces besieged Tabriz, but the rebellion did not end until an intervening Russian army brutally seized Tabriz in March of 1909. While this was occurring, other rebel factions marched on Tehran, capturing the capital city on July 12, 1909. The Shah abdicated his throne, and his young son, Ahmad Mirza became the new Shah.

Mohammed Ali's Invasion - (1911) -With Russian approval and aid, the exiled former Shah, Mohammed Ali, landed on the Caspian coast on June 17, 1911,in an attempt to recapture his throne. His forces were defeated by a government army and he returned to exile on September 5, 1911.

Anglo-Russian Invasion and Occupation of Persia - (1911) -Russia invaded and occupied northern Persia on the pretext of restoring order in the country and also to protect Russian financial and economic interests. British forces also invaded and occupied most of the oil-producing southwestern Persia. This was partly to counter Russian influence, and partly to protect British oil supplies.

Birinci Dünya Müharibəsi - (1914-1918) -Though Persia officially did not take part in this war, Russian and Ottoman Turkish forces used Persia's Caucasus region as a battleground throughout the war. British forces continued and expanded their occupation of southern Persia while also pursuing invasions of Ottoman Iraq.

Soviet Invasion of Persia - (1920-1921) -The new Communist regime in Russia (now renamed as the Soviet Union), invaded northern Persia and established Soviet satellite states in Gilan, Kurdistan, Azerbaijan, and Khorasan. Following the coup of Persian General Reza Khan Pahlavi in February of 1921, a peace treaty with the Soviets was ratified, and Soviet forces withdrew.

Persian Revolution - (1921) -Reza Khan Pahlavi overthrew the corrupt Shah Ahmad Mirza and crushed the separatist regimes in Gilan, Kurdistan, Azerbaijan, and Khorasan.

Arab Rebellion in Khuzistan - (1932)

Anglo-Soviet Invasion and Occupation of Persia - (1941-1946) -The Soviet Union and the United Kingdom once again occupied large areas of Iran due to their war with Germany during World War Two. This time, no combat took place in Iranian territory, but the Soviets did aid separatist movements among the Kurds and Azeris.

Kurdish Rebellion - (1941-1944)

Azeri Rebellion - (1945)

Kurdish Mahabad Rebellion - (1946)-- This Soviet-supported Kurdish separatist movement fell to the Iranian army after the Soviets withdrew their troops in 1946.

Anti-Mossadeq Coup - (1953)-- The American Central Intelligence Agency planned and executed a coup against Prime Minister Mohammed Mossadeq. Britain was concerned that Mossadeq was going to nationalize the oilfields of the Anglo-Iranian Oil Company (now known as British Petroleum, or BP) and the United States feared that Mossadeq may ally Iran with the Soviet Union. The plan for the coup was called "Operation Ajax," and it succeeded in overthrowing Prime Minister Mossadeq and installing a more pliable Prime Minister. The Shah assumed greater powers, and Iran was a firm ally of the Western powers during the Cold War until the Shah's overthrow in 1979.

Iran-Iraq Border Battles - (1969-1970)-- Disputes over the Shatt al-Arab waterway, claimed by both nations, led to hostilities in the late 1960s. Iran supported a rebellion by Iraqi Kurds until 1975, when the Shah and Saddam Hussein reached an agreement

Kurdish Rebellion - (1970-1980)-- During the Islamic Revolution led by Ayatollah Khomeini against the Shah, Iranian Kurdistan rose in rebellion. The Iranian Army and the Revolutionary Guards crushed the rebellion. Kurdish losses were around 10,000.

Iranian Seizure of Gulf Islands - (1970-1980)-- Iran occupied several Persian Gulf islands claimed by the United Arab Emirates.

Dhofar War - (1973-1975)-- Iran sent troops to Oman to aid the Sultan of Oman, who was fighting against Marxist rebels aided by South Yemen. The Shah of Iran reportedly wanted to not only support a fellow pro-Western Gulf Monarch, but also wanted to give his troops combat experience in the field.

Islamic Revolution in Iran - (1979-1980)-- Iran was swept with anti-Shah protests, culminating in the Shah going into exile and the Ayatollah Khomeini taking power and installing an Islamic Republic. During the resulting instability in Iran, several ethnic groups rebelled, including the Kurds and Azeris. A Marxist group known as the Mujahadeen Khalq also became active against the Islamic Republic.

U.S.-Iran Hostage Crisis --( 1979-1981 )--Radical Iranian students seized control of the American Embassy in Tehran, sparking a crisis that nearly resulted in war. A badly-planned and badly-executed U.S. military rescue attempt ended in disaster in 1980. See Video of U.S.-Iran Hostage Crisis Below

The First Persian Gulf War (also known as the Iran-Iraq War) ( 1980-1988 ) - In 1975, Iraq and Iran came to an agreement on the disputed Shatt al-Arab waterway which provides Iraq’s only outlet to the sea. In exchange for Iran stopping support for Kurdish rebels, Iraq agreed to share the Shatt al-Arab with Iran. This and other disputes over their common border, plus the belief that the 1979 revolution had weakened Iran, led Iraqi leader Saddam Hussein to launch an invasion of Iran on September 22, 1980. After initial successes, the Iraqi army ground to a halt and soon retreated under repeated assaults by the numerically larger Iranian Army and Revolutionary Guards. After the Iranians pushed the war into Iraq, Saddam’s forces began using chemical weapons. By 1988, both nations faced exhaustion and, after nearly a million casualties between them, agreed to end the conflict.

Iran's Proxy War with Israel - (1980s-Present)-- Iran openly supports and arms Israel's enemies, Syria, Hamas, and Hezbollah. Israel and the United States consider Iran to be a party to the warfare waged by Hamas, Hezbollah, and the tensions with Syria.

PEJAK Kurdish Rebellion - (1998-Present)-- The Party for a Free Life in Iranian Kurdistan (PEJAK) is a Kurdish guerrilla force fighting for freedom from Iran. Believed to be supported by the Kurds in Iraq as well as by the United States.

Proxy War with the United States - (Current)-- Iran and the United States are, for all intents and purposes, engaged in a mutual proxy war against each other. The United States alleges that Iran is supplying weapons, training, money, and cross-border bases to anti-American forces in both Iraq and Afghanistan. Iran is meanwhile alleging that the United States is arming and encouraging Kurdish, Azeri, Arab (Khuzistani), and Baluchi militants in rebellion against Tehran. This all serves as a backdrop for the possibility of a new war between the United States and Iran. Such an "Iran War," in addition to the current Iraq War and Afghanistan War could destabalize the Middle East and jeopardize the West's oil supplies.

Jundallah Sunni Rebellion - (2003-Present)-- Peoples Resistant Movement of Iran (PRMI), better known by the name Jundallah, is a Sunni movement based in Iran's southeastern Baluch region. Jundallah is waging a guerrilla and terrorist war against the Tehran govennment.

2009 Presidential Election Protests and Violence --- (2009)- Though not at the level of a war, the massive protests against the governement of President Mahmoud Ahmadinejad following the June, 2009 presidential election led to significant social and political conflict in Iran. Ahmadinejad won in a landslide over his reformist rival, but many in Iran claimed that the election was rigged and the results fraudulent.

Syrian Civil War (2012-Present) --Iran and Syria had been allies for decades, and when the Syrian Civil War broke out in 2011, Iran provided logistical aid and arms to the government of President Assad. In 2012, Iranian troops (Revolutionary Guards), were known to be operating in Syria. Over time, Iran's military involvement increased, and in 2016, several thousand Iranian troops are in Syria, allied with forces from Russia and Hezbollah in aiding the Syrian government.

Islamic State Conflict in Iraq (2014-Present) --Connected with Iran's aid to Syria, the Iranian government has provided troops and other support to the Shiite-dominated government of Iraq as it fights against the Islamic State. In the summer of 2014, Iran began airstrikes against the Islamic State in Iraq and now has troops in Iraq.

Yemen Civil War (2014-Present) --Iran is heavily involved in the current war in Yemen as the prime supporter of the Shiite Houthi faction in their war against the Saudi and U.S. -backed government faction. Iran supplies the Houthis with arms, and Iran's Revolutionary Guards are reportedly in Yemen engaging in combat and other supportive roles.

Terrorist Attack on Iran Parliament (June 6, 2017) -A group of terrorists launched dual attacks on the Iranian Parliament building and the shrine of Ayatollah Khomeini, killing 17 and wounding 43. All five terrorists were killed by security forces. Iran at first blamed the U.S. and Sauid Arabia, but soon evidence arose that linked the attackers to ISIS infiltration of the restive Iranian region of Kurdistan, which, if accurate, places these attacks in the context of Iran's history of conflict with her own Kurdish population, as well as a part of Iran's ongoing wars against ISIS in Syria, Iraq, and Yemen.

U.S.-Iran Conflict (2019-2020) -On June 20, 2019, Iran shot down an American Global Hawk surveillance drone. The Global Hawk is packed with the latest technology, and costs about $210 million. Iran claims the drone was in Iranian air space, while the U.S. says it was over international waters. Regardless, the shooting down of the drone sharply escalated tensions between Iran and the United States. President Trump ordered retaliatory air strikes on Iran, but changed his mind about ten minutes before the attacks were to have taken place. Gərginlik yüksək olaraq qalmaqdadır. However, there are reports that the United States Cyber Command (CyberCom) did launch cyber-attacks on Iranian spy groups and cyberwarfare units. For the past several months it was reported that Iranian cyber-attacks on U.S. government and industrial targets by Iranian hackers were increasing. Whether or not the U.S. and Iran have an actual military conflict, the ongoing cyber combat will likely continue.

On January 2, 2020, in response to a rocket attack by Iraqi Shiite proxy forces, the U.S. assasinated an Iranian Quds Force commander in Baghdad. Iran responded with ballistic missile attacks on American military targets in Iraq.

Recent Iranian Political and Miilitary History Timeline

Kohn, George C. Dictionary of War s. New York: Facts On File Publications, 1999.

Iran faces challenges from within- -by Chris Zambelis of Asia Times Online

Kurdish Secessionism Looms Over the Middle East- -May 11, 2006, by Robert Lindsay: Independent Left Journalist From California


Nadir Free Persia - History


İran tarixinə qısa baxış

Erkən tarixin çox hissəsi boyunca, bu gün İran kimi tanınan torpaq, Fars İmperiyası olaraq bilinirdi. İranda ilk böyük sülalə e.ə. 550 ilə 330 -cu illərdə hökmranlıq edən Əhəmənilər idi. Böyük Kir tərəfindən quruldu. Bu dövrdən sonra Yunanıstandan Böyük İskəndərin fəthi və Helenistik dövrü gəldi. İskəndərin fəthlərindən sonra, Partiya sülaləsi təxminən 500 il hökmranlıq etdi, sonra MS 661 -ci ilə qədər Sasanilər sülaləsi.


VII əsrdə ərəblər İranı fəth edərək xalqı İslamla tanış etdilər. Əvvəlcə türklərdən, daha sonra monqollardan daha çox istilalar gəldi. 1500 -cü illərin əvvəllərindən başlayaraq yerli sülalələr Afşaridlər, Zəndlər, Qacarlar və Pəhləvilər də daxil olmaqla bir daha hakimiyyəti ələ keçirdilər.

1979 -cu ildə Pəhləvi sülaləsi inqilabla devrildi. Şah (kral) ölkədən qaçdı və İslam dini lideri Ayətullah Xomeyni teokratik respublikanın lideri oldu. İran hökuməti o vaxtdan bəri İslam prinsiplərini rəhbər tutur.


The History Of Persia

These Aryan tribes were made up of diverse people who would become known as Alans, Bactrians, Medes, Parthians, and Persians, among others. They brought with them a polytheistic religion closely associated with the Vedic thought of the Indo-Aryans – the people who would settle in northern India – characterized by dualism and the veneration of fire as an embodiment of the divine. This early Iranian religion held the god Ahura Mazda as the supreme being with other deities such as Mithra (sun god/god of covenants), Hvar Khsata (sun god), and Anahita (goddess of fertility, health, water, and wisdom), among others, making up the rest of the pantheon.
At some point between 1500-1000 BCE, the Persian visionary Zoroaster (also known as Zarathustra) claimed divine revelation from Ahura Mazda, recognizing the purpose of human life as choosing sides in an eternal struggle between the supreme deity of justice and order and his adversary Angra Mainyu, god of discord and strife. Human beings were defined by whose side they chose to act on. Zoroaster’s teachings formed the foundation of the religion of Zoroastrianism which would later be adopted by the Persian empires and inform their culture.
The Persians settled primarily across the Iranian plateau and were established by the 1st millennium BCE. The Medes united under a single chief named Dayukku (known by the Greeks as Deioces, r. 727-675 BCE) and founded their state in Ecbatana. Dayukku’s grandson, Cyaxares (r. 625-585 BCE), would extend Median territory into modern-day Azerbaijan. In the late 8th century BCE, under their king Achaemenes, the Persians consolidated their control of the central-western region of the Bakhityari Mountains with their capital at Anshan.
The Elamites, as noted, were already established in this area at the time and, most likely, were the indigenous people. The Persians under their king Thiepes (son of Achaemenes, r. 675-640 BCE) settled to the east of Elam in the territory known as Persis (also Parsa, modern Fars) which would give the tribe the name they are known by. They later extended their control of the region into Elamite territory, intermarried with Elamites, and absorbed the culture. Sometime prior to 640 BCE, Thiepes divided his kingdom between his sons Cyrus I (r. 625-600 BCE) and Ararnamnes. Cyrus ruled the northern kingdom from Anshan and Arianamnes ruled in the south. Under the rule of Cambyses I (r. 580-559 BCE) these two kingdoms were united under rule from Anshan.
The Medes were the dominant power in the region and the kingdom of the Persians a small vassal state. This situation would reverse after the fall of the Assyrian Empire in 612 BCE, hastened by the campaigns of the Medes and Babylonians who led a coalition of others against the weakening Assyrian state. The Medes at first maintained control until they were overthrown by the son of Cambyses I of Persia and grandson of Astyages of Media (r. 585-550 BCE), Cyrus II (also known as Cyrus the Great, r. c. 550-530 BCE) who founded the Achaemenid Empire.

T he Achaemenid Empire (See Map)

Sasanian Empire 224–651 (Zoroastrianism)

The Sasanians saw themselves as the successors of the Achaemenid Persians. One of the most energetic and able Sasanian rulers was Shapur I (r. 241–272). During his reign, the central government was strengthened, the coinage was reformed, and Zoroastrianism was made the state religion.
The expansion of Sasanian power in the West brought conflict with Rome. In 260 A.D., Shapur I took the Roman emperor Valerian prisoner in a battle near Edessa. Thereafter, the defense of Rome’s eastern frontier was left to the ruler of Palmyra, a caravan city in Syria. By the end of Shapur I’s reign, the Sasanian empire stretched from the River Euphrates to the River Indus and included modern-day Armenia and Georgia.
After a short period during which much territory was lost, Sasanian fortunes were restored during the long reign of Shapur II (r. 310–379). He reestablished control over the Kushans in the east and campaigned in the desert against the Arabs. Conflict with Rome resulted once again in Sasanian control of northern Mesopotamia and Armenia.
During the fifth century, tribal movements in Central Asia resulted in Hephthalite Huns creating an extensive empire centered on Afghanistan. After a disastrous campaign, the Sasanians were forced to pay tribute to their new eastern neighbors. Iran recovered her glory during the reign of Khusrau I (r. 531–79), who defeated the Hephthalites. However, in the years following Khusrau’s death, there were internal revolts and wars with the Byzantine empire. This weakened Iran, and Arab forces, united under Islam, defeated the Sasanian armies in 642. The last Sasanian ruler, Yazdgard III, died in 651, bringing the last pre-Islamic Iranian empire to an end.

The Seleucid Empire in 200 BC (before expansion into Anatolia and Greece).

The Sasanian Empire 224–651

Persia shown above. Persian Religion: Zoroastianism, Manichaeism ,

Manichaeism: dualistic religious movement founded in Persia in the 3rd century ad by Mani, who was known as the “Apostle of Light” and supreme “Illuminator.”

Spread Of Islam in Persia 630-700

You can see islam first enters Persia in the region west if the Persian Gulf. By 670 AD, Muslims conquered the entire Persia. With that, Zoroastrianism, Iranian religion for at least a thousand years before Islam, got wiped out from the face of the earth.

Persia in 1000 AD

Persia — south of Caspian Sea — was occupied by Buwayhid Emirates. Zoastrianism from Persia is long gone — it was by then replaced by Islam. Note also the Byzantine empire in the south east of the Black Sea.

Iran (Persia) still occupies the south of the Caspian Sea. Turkey occupies the south of the Black Sea — the area of Byzantine empire. Zoroastrianism is long gone from from Iran, its religion is Islam now.


Persian history is long and complex. However, there is no doubting that the Persians are one of the great stories of humankind. They rose from practically nothing in the 7th century BCE to go on and control one of the largest empires in the world, and they have managed to survive until the present day as the modern nation of Iran. The country is still a regional power in the present day Middle East and Central Asia. Only time will tell what else the Persians have to add to the history of the world.

Amanat, Abbas. Pivot of the Universe: Nasir al-Din Shah Qajar and the Iranian Monarchy, 1831-1896. Univ of California Press, 1997.

Bower, Virgina, et al. Decorative Arts, Part II: Far Eastern Ceramics and Paintings, Persian and Indian Rugs and Carpets. National Gallery of Art, Washington, 1998

Bury, J.B Cook, S.A. Adcock, F.E. The Persian Empire and the West in: The Cambridge Ancient History Vol. IV. Cambridge University Press, 1930

Fisher, William Bayne Avery, P. Hambly, G. R. G Melville, C. The Cambridge History of Iran. Cambridge University Press.

Frye, Richard N. The Sassanians. Cambridge Ancient History Vol. 122 . Cambridge Univesity Press, 2005.

Kuhrt, Ameli. The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period. Routledge, 2013.

Nicolle, David McBride, Angus. Sassanian Armies: The Iranian Empire Early 3rd to mid-7th centuries AD. Montvert Publications, 1996.

Olmstead, Albert Ten Eyck. History of the Persian Empire. Cild 108. Chicago: University of Chicago Press, 1948.


Videoya baxın: Nadir xan Azərbaycan torpaqlarını azad edir